PN-EN 1090 — wymagania CE dla konstrukcji stalowych i aluminiowych

PN-EN 1090 to norma, która w praktyce decyduje o tym, czy konstrukcja stalowa lub aluminiowa może zostać sprzedana na rynku Unii Europejskiej z oznakowaniem CE. Bez ważnego certyfikatu Zakładowej Kontroli Produkcji (ZKP) producent nie może wystawić Deklaracji Właściwości Użytkowych (DoP — Declaration of Performance), a tym samym nie może legalnie wprowadzić wyrobu na rynek UE.

W niniejszym artykule wyjaśniamy strukturę normy, klasy wykonania EXC1–EXC4, wymagania na ZKP, rolę koordynatora spawalnictwa oraz przebieg certyfikacji prowadzonej przez LL-C jako jednostkę notyfikowaną NB 2435.

Struktura normy PN-EN 1090

Norma składa się z trzech części, z których każda dotyczy innego zakresu:

• PN-EN 1090-1 — wymagania dotyczące oceny zgodności elementów konstrukcyjnych (procedura certyfikacji ZKP)
• PN-EN 1090-2 — wymagania techniczne dla konstrukcji stalowych
• PN-EN 1090-3 — wymagania techniczne dla konstrukcji aluminiowych

Producent musi spełnić wymagania części 1 (system jakości) oraz odpowiednio części 2 (jeżeli wytwarza konstrukcje stalowe) lub części 3 (konstrukcje aluminiowe). Dopuszczalne jest spełnienie obu części 2 i 3 w jednym certyfikacie.

Powiązanie z Rozporządzeniem 305/2011 (CPR)

PN-EN 1090-1 jest normą zharmonizowaną w ramach Rozporządzenia (UE) 305/2011 (Construction Products Regulation, CPR). Oznakowanie CE konstrukcji stalowych i aluminiowych jest możliwe wyłącznie po:

1. uzyskaniu certyfikatu Zakładowej Kontroli Produkcji wystawionego przez jednostkę notyfikowaną (NB) — system AVCP 2+
2. wystawieniu przez producenta Deklaracji Właściwości Użytkowych (DoP)
3. naniesieniu oznakowania CE z numerem jednostki notyfikowanej

LL-C działa jako jednostka notyfikowana NB 2435 w obszarze Rozporządzenia 305/2011, co uprawnia do wystawiania certyfikatów ZKP wymaganych do oznakowania CE.

Uwaga regulacyjna: Rozporządzenie 305/2011 zostanie zastąpione Rozporządzeniem (UE) 2024/3110 w okresie przejściowym 2026–2040. Aktualnie wciąż obowiązuje CPR 2011 — zmiany w certyfikacji konstrukcji nastąpią stopniowo wraz z publikacją zharmonizowanych aktów delegowanych.

Klasy wykonania EXC1–EXC4

Wymagania techniczne PN-EN 1090-2 (stal) i PN-EN 1090-3 (aluminium) są różne dla różnych klas wykonania (Execution Classes):

• EXC1 — najniższa klasa, dla konstrukcji o niskim ryzyku (np. kraty, ogrodzenia, drobne elementy)
• EXC2 — typowa klasa dla większości konstrukcji budowlanych (hale, magazyny, biurowce o standardowej geometrii)
• EXC3 — konstrukcje o wysokich wymaganiach (mosty, konstrukcje wystawione na obciążenia dynamiczne)
• EXC4 — najwyższa klasa, dla konstrukcji o krytycznym znaczeniu (mosty kolejowe, konstrukcje narażone na ekstremalne obciążenia)

Klasę wykonania określa konstruktor w specyfikacji wykonawczej lub w dokumentacji projektowej (zgodnie z Eurokodami). Producent musi posiadać kompetencje i system jakości adekwatne do najwyższej klasy EXC, którą deklaruje na certyfikacie.

Wymagania na koordynatora spawalnictwa

PN-EN 1090-2 (część 6) i PN-EN 1090-3 (część 6) wymagają zatrudnienia (lub formalnego powołania) koordynatora spawalnictwa zgodnie z ISO 14731. Wymagany poziom kompetencji zależy od klasy wykonania:

• EXC1 — kompetencje podstawowe (IWS — International Welding Specialist) lub równorzędne
• EXC2 — kompetencje specyficzne (IWT — International Welding Technologist) lub równorzędne
• EXC3 i EXC4 — kompetencje pełne (IWE — International Welding Engineer)

Brak udokumentowanego koordynatora spawalnictwa o odpowiednim poziomie jest najczęstszą niezgodnością w audytach PN-EN 1090.

Co obejmuje Zakładowa Kontrola Produkcji?

System ZKP wg PN-EN 1090-1 załącznik B obejmuje następujące elementy:

• politykę jakości i odpowiedzialności kierownictwa
• przegląd dokumentacji zleceń i zamówień klientów
• kontrolę materiałów wejściowych (atesty 3.1 lub 3.2 wg EN 10204, śledzenie wsadu)
• kwalifikacje technologii spawania (WPQR wg EN ISO 15614)
• WPS (Welding Procedure Specifications) opracowane przez koordynatora
• kwalifikacje spawaczy wg EN ISO 9606-1 (stal) lub EN ISO 9606-2 (aluminium)
• plan kontroli i badań (NDT — VT, PT, MT, RT, UT z kwalifikacjami personelu wg EN ISO 9712)
• procedury obróbki cieplnej (jeżeli stosowane)
• procedury powłok antykorozyjnych (jeżeli wchodzi w zakres wyrobu)
• kontrola wymiarowa wyrobów gotowych
• procedury naprawy wad spawalniczych
• identyfikowalność i znakowanie wyrobów
• procedury reklamacji i zarządzania niezgodnościami
• audyty wewnętrzne systemu ZKP

Zakres dokumentacji jest znaczny — przygotowanie ZKP od zera trwa zwykle 4–8 miesięcy.

Przebieg certyfikacji

Certyfikacja PN-EN 1090 prowadzona przez LL-C jako jednostkę notyfikowaną NB 2435 obejmuje:

1. Audyt wstępny systemu ZKP (etap 1) — przegląd dokumentacji, weryfikacja kwalifikacji personelu spawalniczego, przegląd WPQR
2. Audyt zakładu (etap 2) — obserwacja procesów spawalniczych w hali, weryfikacja systemu kontroli wymiarowej, audyt magazynu materiałów podstawowych i dodatkowych
3. Decyzja certyfikacyjna — w ciągu 30 dni od audytu
4. Wystawienie certyfikatu ZKP (Factory Production Control Certificate)
5. Audyty nadzoru — coroczne, w celu utrzymania ważności certyfikatu

Po uzyskaniu certyfikatu producent może wystawiać Deklaracje Właściwości Użytkowych i nanosić oznakowanie CE z numerem jednostki notyfikowanej 2435 (LL-C).

Kto musi spełniać PN-EN 1090?

• Wykonawcy konstrukcji stalowych dla budownictwa (hale, magazyny, biurowce, mosty)
• Wykonawcy konstrukcji aluminiowych dla budownictwa (fasady, konstrukcje wsporcze, balustrady)
• Producenci elementów konstrukcyjnych (słupy, dźwigary, kratownice, elementy spawane do montażu na budowie)
• Wykonawcy modernizacji konstrukcji stalowych istniejących obiektów budowlanych
• Producenci komponentów dla budownictwa, które są wprowadzane na rynek UE z oznakowaniem CE

Zakres normy PN-EN 1090 nie obejmuje konstrukcji niebudowlanych (maszyn, pojazdów, urządzeń przemysłowych) — dla tych obszarów stosuje się ISO 3834 lub odpowiednie normy sektorowe.

Najczęstsze pytania

Czy można spawać konstrukcje stalowe bez certyfikatu PN-EN 1090?

Można fizycznie wykonać konstrukcję, ale nie można jej wprowadzić na rynek UE z oznakowaniem CE. Bez DoP konstrukcja nie może być zamontowana w obiekcie budowlanym objętym Rozporządzeniem 305/2011 (czyli niemal każdym obiekcie budowlanym w UE).

Czy potrzebuję także ISO 9001?

Formalnie nie. PN-EN 1090-1 załącznik B definiuje własny system jakości (ZKP), który jest niezależny od ISO 9001. W praktyce ISO 9001 stanowi dobrą bazę i ułatwia spełnienie wymagań ZKP — wiele zakładów certyfikuje się równolegle na ISO 9001 + PN-EN 1090.

Czy klasę EXC można zwiększyć po certyfikacji?

Tak. Rozszerzenie zakresu certyfikatu o wyższą klasę wymaga dodatkowego audytu (zwykle 1–2 dni) oraz weryfikacji kompetencji koordynatora spawalnictwa i kwalifikacji spawaczy do nowej klasy.

Ile trwa pierwsza certyfikacja PN-EN 1090?

Dla zakładu, który nie posiada wcześniej żadnego systemu jakości spawalniczego: 6–9 miesięcy od decyzji o wdrożeniu do uzyskania certyfikatu. Dla zakładu z wdrożonym ISO 9001 i podstawową dokumentacją spawalniczą: 3–4 miesiące.

Czy LL-C wydaje certyfikat z numerem jednostki notyfikowanej?

Tak. LL-C działa jako jednostka notyfikowana NB 2435 w obszarze Rozporządzenia (UE) 305/2011 — wystawia certyfikaty ZKP zawierające numer jednostki notyfikowanej, który producent stosuje przy oznakowaniu CE.

Powiązane artykuły LL-C

• ISO 3834 vs EN 15085 — kiedy która norma
• EN 15085 — przewodnik dla producentów konstrukcji kolejowych
• Jak wybrać akredytowaną jednostkę certyfikującą

Chcesz uzyskać wycenę certyfikacji PN-EN 1090? Skontaktuj się z LL-C Polska — +48 730 668 341 lub [email protected].